To su bile teške godine

0
1018

Nikola Milivojević: „Bačka Palanka u Drugom svetskom ratu“.

Ulaskom jedinice IV korpusa III (Južne) armije 15. aprila 1941. tri Palanačke opštine, Stara, Bačka i Nova Palanka, okupirane su od strane Kraljevine Mađarske.

296074_227007637350671_2046205_n

Ispred osnovne škole za vreme okupacije. Danas je ovde Tehnička škola „9. maj“.

391125_274146859303415_237456619_n

Smotra Kulturbunda na stadionu PSK-a, koji se nalazio na Obrovačkom putu, na samom izlazu iz grada.

Nosioci otpora protiv okupatora bili su članovi Komunističke partije Jugoslavije koji su se u ilegali nalazili od 1924. godine. Kao povod dizanja ustanka protiv okupatora članovima KPJ poslužio je napad Trećeg Rajha 22., a potom i Kraljevine Mađarske 27. juna na SSSR.

ispracaj-palanackih-vojnika-pred-odlazak-na-istocni-front

Ispraćaj palanačkih vojnika u redove nemačke vojske pred odlazak na Istočni front

Štab partizanskih odreda Vojvodine sa Biroom PK KPJ za Vojvodinu će biti određen od strane Radivoja Ćirpanova i što hitnije formiranje odreda (desetina) na tlu bačkopalanačkog sreza radi što efikasnijeg obezbeđivanja i održavanja veza sa Sremom. Pripadnici NOP u organizacionom smislu i načinu borbe trudili su se da sliče svom sovjetskom uzoru. Vodeći se ovom odlukom već tokom jeseni partijska organizacija vrši nekoliko manjih akcija na teritoriji sreza, nastojeći u međuvremenu da privuče što veći broj simpatizera na svoju stranu. Specifičan ravničarski teren i nedostatak prirodnog zaklona iziskivao je pronalaženje novih vidova borbe protiv okupatora. Upravo iz tog razloga partizani se opredeljuju za formiranje mreže baza. One su bile raspoređene po Staroj Palanci, kao i po salašima simpatizera pokreta, a jedna od njih nazvana je nakon početka Staljingradske bitke „Staljingrad“ u znak solidarnosti sa bratskim narodom Sojvetskog saveza i kao znak istrajnosti NOP na ovom prostoru.

303012_253005244750910_2062485564_n

Partizani na salašu Petra Vrsajkova u blizini Silbaša.

Prve dve godine rata obeležile su akcije manjeg obima, poput skupljanja oružja, lupanje prozora sa oznakama okupatora, sakupljanje sanitetskog materijala. Veliki udarac pripadnici NOP-a pretrpeli su tokom 1942. godine tokom akcije hapšenja SKOJevaca, u kojoj je stradalo i dosta nepolitički angažovanih omaladinaca. Paralelno sa jačanjem partizanske aktivnosti (Bačkobaranjskog odreda) 1943. godine dolazilo je do sve oštrijih kontramera okupatorske vlasti u cilju suzbijanja tzv. „judeo-boljševičke opasnosti“. Tokom juna iste godine Bačkopalanački odred sprovodi napad na kudeljaru porodice Reseli, a do jeseni vrše diverzantske akcije u cilju ometanja saobraćajne i telefonske komunikacije na teritoriji sreza. Nakon ovih akcija NOP-a usledio je snažan okupatorski kontraodgovor u vidu hapšenja od 11. do 13. novembra; provala baza Stojakovića, provale po kućama simpatizera pokreta (Ristić i Šijakova) i napad na Štab odreda .

Tokom naredne 1944. godine zbog pokušaja Kraljevine Mađarske da se izvuče iz pakta sa Trećim Rajhom, dolazi do Nemačke okupacije Mađarske u martu mesecu, a samim time i naših krajeva i pooštravanja mera protiv bilo kakvog vida otpora prema okupatoru (zavođenje policijskog časa do 20 časova, pojačane straže i patrole).

378400_274146982636736_1116813839_n-1

Nemačka deca, članovi Kulturbunda

Ove mere su samo pojačale nezadovoljstvo lokalnog stanovništva prema okupatoru. U maju dolazi do novih poziva na mobilizaciju, ovog puta Srbe stare između 45 i 62 godine, tzv. treći poziv. Slične pozive upućivali su i tokom ranijih godina okupacije. Do ponovne, mnogo snažnije i odlučnije akcije NOP dolazi tokom leta iste godine. Na njih je uticalo okretanje ratne sreće u korist Saveznika i skoriji ulazak Crvene Armije na teritoriju Jugoslavije. Dolazi do reorganizacije partizanskih jedinica (Bačkobaranjski odred se rasformira 23. avgusta i tako nastaje Bačkopalanački pod komandirom Ivanom Novkovim Radom, kasnije Stevan Veličkov), proširivanja operativne zone delovanja i operativno- diverzanskih i političkih aktivnosti. Do dana oslobođenja Bačkopalanački odred izršio je uspešne akcije na ometanju okupatorske komunikacije i povlačenja, poput dizanja dva voza u vazduh, napada na železničku stanicu u Despotovu, akcija u Čibu, Obrovcu itd.

292019_253005551417546_1910777168_n

Borci Bačkopalanačkog partizanskog odreda, 1944. godine.

Okupator se u međuvremenu nalazio u opštem rasulu i povlačenju. Zbog oslobođenja Subotice dolazi do preorijentacije rute povlačenja koja je sada morala da prolazi kroz optšine Bačke Palanke u pravcu Bogojeva i Sombora. Zajedno sa vojskom povlačili su se i civili ne samo iz Jugoslavije, već i iz Rumunije i ostalih saradnica Vermahta na Balkanu. Okupator posle nekoliko faza pregovora sa lokalnim članovima NOP odlučuje da preda Palanke bez otpora povlačeći se iz njih tokom 19. oktobara 1944. Do konačnog oslobođenja došlo je 20. oktobra kada su u nju ušli pripadnici Bačkopalanačkog odreda u jačini od 180 ljudi. Istog dana ulaze i vezisti IX Vojvođanske brigade. Po oslobođenju organizovana je NO vlasti na oslobođenoj teritoriji. Za komandira mesta postavljen je Đura Đenđur-Cvika, a za sekretara Leposava Andrić-Baba. Organizovani su brojni mitinzi i druge političke aktivnosti, prihvatanje i smeštanje ljudi ih susednih oblasti Srema i Baranje.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here