Kako se zvala Bačka Palanka nekada?

0
4930

Istoričari kažu da se Bačka Palanka na sadašnjem geografskom lokalitetu spominje kasno, u 17. veku, te po tome spada u istorijski relativno mlade gradove u Vojvodini.

Ali, u dalekoj prošlosti, na ovom lokalitetu u Bačkoj, uz levu obalu Dunava, spominju se naselja pod raznim drugim imenima – rimsko vojno utvrđenje Remezijana, srednjovekovno naselje Pešt, na geograskoj karti iz 1570. godine koju je izradio Wolfgang Lazius upisano kao Pešt. To naselje nije brojalo više od pet do deset kuća. Na istoj karti ubeleženo je i naselje Kerestur. Od 1526-1687. godine ovde se spominje više zaselaka kao: Visinda, Ilova, Kerekić, Pavlovac, Prkosovo, Rajkovo, Slatine, Stublina, Tamana…

Mapa iz 1570. godine (Wolfgang Lazius)
Deo mape iz 1570. godine (Wolfgang Lazius)
Mapa Banata i Bačke iz 1567. godine

Iz ovog vremena postoji podatak da je na teritoriji Palanke postojalo jedno poljsko utvrđenje, opkop koji je opasivao mesto naseljeno turskim življem, sa turskom vojnom posadom. Po jednom izvoru postojalo je 1565. godine dok se u drugom zapisu navodi da je podignuto 1593. godine i to, kažu istoričari, zvanično kazuje o nastanku mesta. Od ovog utvrđenja vuče se ime Palanka, kao i kod niza drugih mesta u Srbiji. Reč Palanka je turski romanizam i dolazi od latinske reči Planka koja iznačava ogradu od stubova, kolja, tkz. palisad. Krajem 17. veka na geografskoj karti ubeleženo je selo Palanka (vicus Palanka) koje se od tog vremena stalno tako naziva.

Merkatorova mapa iz 1583. godine

Početkom 18. veka Palanka je uključena u austrougarsku vojnu granicu, a 1740. godine priključena sreskoj graničnoj komandi, da bi 1744. godine, odlukom Bečke dvorske kancelarije, razvojačena i pripojena Bač-bodroškoj županiji. Već 1747. godine izvršen je prvi županijski popis poreskih obveznika, a bilo ih je 119 i svi su bili Srbi. Po razvojačenju Palanka je kao posed pripala Kraljevskoj varskoj komori sa još nekoliko mesta koja su i onda nosila imena kao i neka sela u sadašnjoj bačkopalanačkoj opštini.

U prvoj polovini 19. veka beleži se ekonomski razvoj kroz napredak poljoprivrede, trgovine i zanatstva, a 1818. godine formirani su prvi zanatski cehovi. Pravo na organizovanje vašara, dva puta godišnje, Palanka je dobila 1826. godine, kada je imala 7.500 stanovnika. Dobila je i pravo na mali vašar – pijacu sredom, što je i danas pijačni dan u ovoj varoši.

14192165_1024342137674143_7242312044158049230_n
Bačka Palanka -nekad

Telegraf je ovde stigao pre pruge, odnosno 1889. godine, a telefon 1. novembra 1907. godine i tada je u varoši bio 21 telefon, a 10 godina kasnije 50 priključaka. Poreska uprava formirana je još 1841. Iz Sombora 1871. godine, gde je bilo sedište Županije, u Palanku se seli sreski sud, pet godina kasnije i gruntovnica, a 1882. i javno beležištvo. Pristanište i brodska agencija ovde su počeli sa radom 1896. godine, a Građanska škola je otvorena deceniju ranije. U to vreme osnivaju se i prvi novčani zavodi („Palančaka kasa“). Svilara ovde počinje sa radom 1860. godine, a dve decenije kasnije počinje sa radom i prvi mlin. Godinu – dve kasnije počinje sa radom i fabrika za preradu kudelje („Juta“, kasnije Kombinat podova „Sintelon“, pa AD „Sintelon“ i danas „Tarket“ d.o.o.) Već 1901. godine ovde se, za ono vreme, otvara prva moderna ciglana u kojoj se na industrijski način proizvodila cigla i crep. Interesantno je da je prva štamparija počela sa radom 1881. godine, a kasnije su radile tri. Prvi nedeljni list izašao je 1904. godine, a do Drugog svetskog rata izlazilo je 30-tak listova i časopisa. Električna centrala koja je strujom snabedavala Palanku, ali i obližnja sela puštena je u rad 1923. godine, u to vreme otvorena je i fabrika kožne galaneterije „Merkur“ koja je ugašena u vremenu ovovekovne privatizacije i tranzicije, a postojalo je i devet kudeljara.

Palanka je 1880. godine imala 10.645 stanovnika, a 1910. – 13.047. Bili su Srbi, Mađari, Nemci, Slovaci, Romi… Nekada su postojale samo Stara i Nova Palanka, a između u širini od oko dva kilometra bila je močavara. Dolaskom kolonista i isušivanjem zemljišta stvoren je i treći deo Palanke (i danas se lokalno samo taj deo zove Bačka Palanka pored Stare i Nove), a 1918. godine spojeni su u Bačku Palanku kao tri oštine. Posle Drugog svetskog rata, ukinute su opštine, a ova varoš jedinstvena pod nazivom Bačka Palanka, beležila je dinamičan razvoj i smatra se i danas za jednu od najrazvijenijih opština u Vojvodini i Srbiji, i pored velikih šteta u minule dve decenije.

12_kisa_b-bp_-_2
Bačka Palanka – danas

Danas u bačkopalanačkoj opštini, koja obuhvata grad i 13 sela, živi oko 50.000 ljudi od kojih preko 28.000 u Bačkoj Palanci, a druga polovina u Čelarevu, Pivnicama, Paragama, Despotovu, Silbašu, Novoj Gajdobri, Gajdobri, Obrovcu, Tovariševu, Karađorđevu, Mladenovu, Neštinu i Viziću.

 

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here