Poslednji dani okupacije i oslobođenje Bačke Palanke

446
Foto: Facebook/Stare fotografije Bačke Palanke

Prof. dr Svetozar Boškov je izneo istorijske činjenice o poslednjim danima okupacije i oslobođenju Bačke Palanke u Drugom svetskom ratu pa ih prenosimo.


Bačka Palanka je poslednje dane okupacije dočekala kao jedan od najznačajnijih centara narodno-oslobodilačkog pokreta u Južnoj Bačkoj. Preko nje je išao jedan od četiri ilegalna puta. Tim putevima su u Srem prebacivani transporti novih dobrovoljaca za partizanske  jedinice u Sremu, a primani su partizanska štampa i propagandni materijal.

Komandir čete za vezu je bio Palančan Dušan Alimpić Vlada, a na ovaj način je prebačeno oko 1.500 ljudi. Kada je krajem februara i početkom marta 1944. godine obnovljena aktivnost bačko-baranjskog narodnooslobodilačkog odreda, on se dobrim delom oslanjao na baze u Bačkoj Palanci i okolini.

U samoj Bačkoj Palanci je najveća diverzija izvedena 30. marta 1944. godine kada je dignut u vazduh okupatorski transportni voz. Uništene su lokomotiva i tri vagona uz znatnu materijalnu štetu, a 1. juna je zapaljeno 50 vagona kudelje koja je u Bačkoj Palanci čekala transport u Nemačku.

 

Avgusta meseca 1944. godine se u Bačkoj Palanci nalazio veliki broj ljudi koji su se krili od prisilne mobilizacije u fašističke jedinice. Politički komesar bačko-baranjskog odreda Dušan Alimpić je 20. avgusta javio Glavnom štabu Vojvodine da postoji mogućnost da se ljudi intenzivno prebacuju konvojima za Srem. Alimpić je sugerisao da se formira jedna jača jedinica od 30-40 boraca sa 1-2 protivtenkovske puške za borbu protiv blindiranih patrolnih čamaca koji su predstavljali najveću opasnost za konvoje na Dunavu.

Kada je krajem avgusta formirana bačko-baranjska operativna zona dotadašnji bačko baranjski odred podeljen je na pet delova. Jedan od njih bio je bačkopalanački odred čiji je komandant bio Stanislav Veličkov, a politički komesar Đorđe Vasić. Odred je razvio živu aktivnost napadajući nemačke i mađarske manje jedinice i vršeći diverzije kod Deronja, Tovariševa, Gajdobre, Obrovca, na žandarmerijske stanice u Kulpinu, Laliću i Pivnicama, kao i nemačku konjičku jedinicu u Bačkoj Palanci.

Ovaj odred je 25. septembra razbio žandarmerijsku zasedu koja je napala jedan konvoj dobrovoljaca. Od 8. oktobra i u narednim danima partizanski odred oslobađa Parage, Tovariševo, Selenču, Silbaš, Gajdobru, Maglić, Ratkovo, Pivnice i Despotovo.

Poslednje okupatorske jedinice napustile su Bačku Palanku ujutro 20. oktobra. Istog dana partizanski odred ulazi u grad i uspostavlja organe vlasti. Nešto kasnije u grad ulazi i Osma vojvođanska brigada bez trećeg bataljona koji se kretao ka Novom Sadu, a nekoliko dana kasnije i Vojvođanska brigada. Treći bataljon Osme vojvođanske brigade je prilikom napredovanja ka Novom Sadu vodio borbe sa zaostalim delovima okupatorske vojske kod Čelareva.

To je, po svemu sudeći, bio poslednji okršaj sa neprijateljskim jedinicama na području Bačke Palanke i okoline. I 958. puk, ruske Crvene armije nalazio se 20. oktobra u okolini Bačke Palanke, ali se povlačio u pravcu Srema istog dana ujutru.

Dan posle oslobođenja Bačke Palanke je formiran i Sremski front na čijoj prvoj liniji se nalazi i naša opština i grad. Nekoliko dana kasnije, 25. i 26. oktobra mala grupa ruskih vojnika ulazi u Bačku Palanku iz pravca Gajdobre, a narod ih dočekuje sa velikim oduševljenjem.


Pogledaj: Bačka Palanka u Drugom svetskom ratu – To su bile teške godine


Iako je Bačka Palanka oslobođena 20. oktobra, borbe u Sremu su nastavljene ne smanjenom žestinom, pa se sigrunost u Bačkoj Palanci nije mogla osigurati do potpunog povlačenja okupatora sa područja cele zemlje. Tek onda se moglo reči da je opasnost po Bačku Palanku i njene stanovnike u potpunosti otklonjena.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here