Pehanov odlazak iz Palanke

Likovna vertikala Palanke (5)

0
235

Po nekim pretpostavkama, selidba u Vrbas, a ne povratak u zavičajnu Palanku, verovatno je bio uslovljen jakom konkurencijom (brojem fotografskih radnji), između ostalih: „Legradić“ u Gospodskoj ulici (Jugoslovenske Armije), „Šloter“ Kasino Grase (Veselina Masleše) „Vitman“ u glavnoj ulici i već pomenuta fotografska radnja Karla Netiga, a bilo ih je i u okolnim selima, na pr. u Obrovcu „Foto Antal“.

Ne znamo godinu otvaranja njegovog prvog ateljea, ali svakako je to bilo neposredno po dolasku iz Novog Sada, kada mu fotografski zanat obezbeđuje finansijsku osnovu za novi umetnički početak, jer već sledeće 1899. godine, Pehan izlaže na jesenjoj slikarskoj izložbi u Budimpešti, gde je dobio vrlo nepovoljne kritike izloženih ulja na platnu, (slika „Poslednje drvce šibice“).

Da mu je fotografska radnja donosila solidne prihode, vidimo i po tome, što već 1900., preseljava foto-atelje u glavnu ulicu (Štecebahova kafana) neposredno do rimokatoličke crkve.

Prvi veliki umetnički uspeh slikar Jozef Pehan ostvario je 1903. godine na Jesenjem umetničkom paviljonu u Budimpešti slikom „Rezervista“, ulje na platnu, zavidnog formata, rađena u duhu secesije, naglašenog kolorita, razvijene forme i kompozicije, koju je lično pohvalio car Franc-Jozef.

 

Prodajom slike obezbedio je dovoljno finansijkih sredstava da obnovi upis na Likovnoj akademiji u Minhenu u klasi Šimona Kološija (185-1918), jednog od najpoznatijih predstavnika minhenskog akademskom realizma i naturalizma 19. veka. Na Akademiji se povezuje sa mladom generacijom nemačkih i mađarskih slikara, koji formiraju umetnički pokret „Neoša“, a preko likovne kolonije u Nađbanji protežiraju novi slikarski pravac neoimpresionizam i postepeno napuštaju principe naturalističkog slikarstva.

„Svakako da se umetnost krije u prirodi, ali samo pravi umetnik može da oseti senzibilnost, ritmiku, formu i spregu boja i linija“, ističe Pehan u odbrani sopstvenog stila slikanja. Secesija se pojavljuje ne samo na njegovim uljima, nego i na likovnim rešenjima naziva njegovog foto ateljea, kao i na reversima umetničkih fotografija, ženskih aktova i porodičnih portreta, u više varijanti od secesije, pa sve do tzv. „mermernih fotografija“.

Pogledaj: Poznati građani opštine Bačka Palanka – JOŽEF PEHAN

Preseljenjem u sopstvenu kuću 1906. godine, (podigao je u dvorištu slikarski atelje sa staklenim krovom – danas ulica Ive Lole Ribara br. 34 u Vrbasu), gde mu se rodio sin Adalbert Bela Pehan (1906-1986). Sin Jozefa Pehana, Bela, takođe je završio Akademiju likovnih umetnosti u Minhenu 1930. godine, bio je slikar portreta i pejzaža, a kao umetnik ostao je u senci svoga oca. Posle očeve smrti, zajedno sa majkom Terezom, nastavio je porodični posao u fotografskoj radnji, a posle Drugog svetskog rata bio je profesor likovnog vaspitanja u gimnaziji „Žarko Zrenjanin“ u Vrbasu.

Kao i njegov otac, bavio se umetničkom fotografijom, osnivač je foto-kino kluba u rodnom gradu, preko koga je vršio obuku i širio domete vojvođanske umetničke fotografije. Od završetka minhenske Akademije pa sve do Prvog svetskog rata, Jozef Pehan neumorno slika, a česti odlasci u Budimpeštu i Nađbanju pomogli su mu da pronađe sopstveni stil.

Na njegov umetnički razvoj najveći uticaj je imala mlada mađarska avangarda iz Nađbanje (Lajoš Tihanji,Šandor Tifai) i mnogi prijatelji slikari iz tog umetničkog kruga. U knjizi „Dva Pehana“, koautor Bela Duranci, između ostalog, citira Jozefa Pehana: „Moji umetnički nazori, sve što sam do sada uradio išto ću uraditi u buduće, nisam i neću učiniti zbog novca, a preživljavam, nego sam sve učinio zbog umetnosti.“

I zaista, već 1909. godine zajedno sa budimpeštanskim slikarima osniva „Kuću umetnosti“, gde iste godine u decembru izlaže sliku „Rano popodne“ sa kojom postiže veliki uspeh kod publike i stručne kritike. Odabir slikarskih tema (ženski akt – sedeći, ležeći, stojeći, sa gitarom) i grafika „Sedeći akt“, crtež olovkom „Kupači“, ulje na platnu „Žena sa plaštom“ i dr., naročito su izložile slikara oštroj kritici i rasplamsale moralni dualizam sa neukom publikom rodne mu Bačke, što govori u kakvom okruženju Pehan stvara svoja umetnička dela.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here